Адам өміріне араша болған

Оның өмір жолына көз жүгірткенде, туған жерге деген сүйіспеншілік, таңдаған мамандығына адалдық, адам өміріне деген құрмет секілді асыл қасиеттердің мәні айқындала түседі. Болат Садуовтың ғұмыр жолы – дәрігерлік қызметті абыройлы міндет деп білген, халықтың денсаулығын жеке басының мүддесінен жоғары қойған азаматтың өмірлік ұстанымын танытатын жарқында шұғылалы жол жатыр.

«Аралдың адамдары, Аралдың адамдары толқыннан жаратылған» деп ақындар жырлағандай, толқыннан жаратылған жанның бірі – Болат Садуов.

1946 жылы Арал ауданының теңіз жағасындағы Қасқақұлан ауылында дүниеге келген. Адамның туған жері, айбынды Арал теңізі оның болашақ өміріне, мінезіне, дүниетанымына өзіндік әсерін тигізетіні белгілі. Туған топырақтың тынысы, ауыл тіршілігінің қарапайым қалпы, ел ішіндегі адамдардың өзара сыйластығы мен бір-біріне деген жанашырлығы адам бойында ізгі қасиеттердің қалыптасуына ықпал етеді.

Қасқақұлан – оның өмірге қадам басқан, балалық шағының ізі қалған, азамат болып қалыптасуына негіз болған туған мекені. Теңіз жағасындағы ауылда дүниеге келген. Бесінші сыныпқа дейін орыс, жалғастырып қазақ орта мектебінде білім алған соң, Қуаңдария балық аулау базасында жұмысшы болып еңбек жолын бастаған. Болаттың кейінгі өмір жолын медицина саласымен байланыстыруы, адам денсаулығын қорғауды өзінің кәсіби міндетіне айналдыруы – үлкен жауапкершілікті қажет ететін таңдау болды.

Әр адамның өмірінде бағыт-бағдарын айқындайтын маңызды кезеңдер болады. Бірі білім мен ғылымды таңдаса, енді бірі ел басқару ісіне араласады, тағы бірі халықтың денсаулығын сақтауға қызмет етеді. Ал дәрігерлік жолды таңдаған жанның мойнына адам өміріне араша түсу, науқасқа үміт сыйлау, ауыр сәтте қолдау көрсету секілді міндеттер жүктеледі. Бұл жол табандылықты, білімді, сабырды және ең бастысы, адамға деген шынайы сүйіспеншілікпен жанашырлықты талап етеді.

Болат Садуов 1969 жылы Алматы медициналық институтын бітіріп, тіс дәрігері мамандығын меңгеріп шықты. Бұл – оның өміріндегі ең маңызды белестердің бірі. Медицина саласында білім алу үлкен ізденісті, үздіксіз еңбекті және кәсіби жауапкершілікті талап етеді. Себебі дәрігердің білімі мен біліктілігі адам өміріне тікелей әсер етеді.

Жоғары медициналық оқу орнын аяқтаған соң Карл Маркс атындағы совхоздағы учаскелік ауруханада дәрігер болып бастау алғашқы баспалдақ қана. Ал сол білімді тәжірибемен ұштастырып, халықтың игілігіне жарату – нағыз кәсіби кемелденудің жолы. Болат Садуов үшін де дәрігерлік диплом өмірлік қызметтің бастауы болды.

Институтты тәмамдаған жас маман алдынан жаңа міндеттер ашылды. Алда медицина саласының қыр-сырын терең меңгеру, науқастармен жұмыс істеу, кәсіби тәжірибе жинақтау және ел алдындағы жауапкершілікті сезіну секілді маңызды міндеттер тұрды.

Болат ағамыз біздің ауылдағы учаскелік ауруханаға алғаш дәрігер болап келгенде, мен баламын ауруханада «өкпеге салқын тиген» деп ем алып жатқанмын. Бірақ күнделікті егілген дәрілерден денем домалақ-домалақ болып ісіп кетеді. Мені көрген жас дәрігер науқасыма күмәнмен қарап, зерттей бастады. Менің науқасым мүлдебасқаша болып шықты. Жалпақ тілмен айтқанда «сары ауру» екенмін. Білікті жас дәрігердің емдеуінің арқасында науқасымнан құлан таза айығып кеттім. Бұл дәрігер ағамыз жайлы бір-ақ мысал, бұндай жағдайларды мыңдап келтіруге болады.

Дәрігердің кәсіби беделі тек алған дипломымен өлшенбейді. Оның білімі мен тәжірибесі, науқасқа деген қарым-қатынасы, қиын сәтте дұрыс шешім қабылдай білуі, адамға үміт пен сенім сыйлай алуы да маңызды. Сондықтан медицина қызметкерінің өмірлік ұстанымы – үнемі іздену, өз ісіне адал болу және адам өмірін бәрінен жоғары бағалау,қорғау.

Болат Садуовтың өмір жолындағы айрықша ерекшелік – саналы ғұмырын ауыл дәрігерлігіне арнауы. Бекарыстан би ауылында тумаса да, сол ауылдың перзентіндей болып кетуінде үлкен мән жатыр. Сырдарияның арғы бетіндегі іргелі елдің қадірі мен қасиетін сезінді, түсінді. Сондықтан саналы ғұмырын, қызметін сол ауылға арнады. Бұлда үлкен табандылық, адамгершілік. Кезінде басшылық саласына жоғарылатуға ұсыныстар болғанымен Болат ағамыздың өз қалауы сол елге қызмет ету болды.

Ауыл дәрігерінің қызметі – өзіндік ерекшелігі бар жауапты еңбек. Ауылдық жерде дәрігер тек сырқаттың диагнозын анықтап, ем тағайындайтын маман ғана емес. Ол – халықтың денсаулығын бақылайтын, аурудың алдын алуға көмектесетін, тұрғындарға медициналық кеңес беретін, қажет кезінде адамның жанынан табылатын ең сенімді жан.

Ауыл тіршілігінің тынысын жақсы білетін дәрігер әр адамның жағдайына түсіністікпен қарауға, сырқаттың жай-күйін мұқият бағалауға және науқастың көңіл күйіне де назар аударуға тиіс. Өйткені кейде адамға дәрі-дәрмекпен қатар жылы сөз, сабырлы үн, сенімді көзқарас та қажет.Ал бұл қасиеттердің барлығы Болат ағамыздың бойынан табылады.

Ауыл медицинасы үлкен төзімділікті талап етеді. Дәрігердің жұмыс уақыты кейде қалыпты еңбек кестесімен шектелмейді. Науқастың жағдайы шұғыл көмекті қажет еткенде, дәрігер өзге шаруасын ысырып қойып, адам өмірін сақтап қалуға күш салады. Мұндай қызметтің артында кәсіби парызға адалдық пен азаматтық жауапкершілік жатыр. Дәрігердің қаңтардың бет қаратпас аязында, шілденің шіліңгір ыстығында күн демей, түн демей науқасқа көмек көрсетуге асығып бара жатқанының куәсі болдық.

Сондықтан ауыл медицинасына ғұмырын арнаған дәрігерлердің еңбегін бағалау – тұтас бір саланың ғана емес, елдің әлеуметтік өмірінің маңызды құндылығын бағалау деп білгеніміз жөн.

Болат Садуовтың өмір жолын ерекше­лендіретін жайттың бірі де осында. Ол медициналық білімін ел игілігіне жұмсауды, ауыл халқының денсаулығын қорғау ісіне қызмет етуді өзінің кәсіби бағыты етіп таңдады. Бұл – табандылықты қажет ететін, үлкен жауапкершілікке негізделген таңдау.

Адамның шынайы қадірі атқарған қызметінің атағымен ғана емес, сол қызмет арқылы кімге пайдасын тигізгенімен де өлшенеді. Дәрігер үшін оның еңбегінің мағынасы – науқастың сауығуы, адамның өмірге деген сенімінің артуы, халықтың денсаулығын сақтауға қосқан үлесі.

Дәрігерлік қызметтің өзегінде білім мен тәжірибе тұрса, оның жүрегінде адамгершілік жатуы керек. Науқасқа жанашырлықпен қарау, оның мұңын тыңдау, сырқаттың жағдайына бейжай қарамау – медицина қызметкерінің кәсіби мәдениетін айқындайтын қасиеттер.

Адам денсаулығы сыр берген кезде дәрігерге үміт артады. Кейде науқастың өзі ғана емес, бүкіл отбасы алаңдап, емнің нәтижесін күтеді. Осындай сәттерде дәрігердің білімімен қатар, оның сабырлылығы мен жанашырлығы да үлкен рөл атқарады.

Ауыл дәрігерінің тағы бір ерекшелігі – халықпен етене араласуы. Ауылда дәрігер мен тұрғындардың арасындағы байланыс тек медициналық қабылдаумен шектелмейді. Ел ішінде адамдар бір-бірін жақсы таниды, дәрігердің кәсіби қабілетімен бірге оның мінезіне, қарым-қатынасына, жауапкершілігіне де мән береді. Сондықтан ауылда дәрігер атану – халық сенімін ақтау деген сөз.

Болат Садуовтың ауыл медицинасына адал қызмет ету жолын осы тұрғыдан бағалау орынды. Оның өмірбаянындағы ең маңызды деректердің бірі – таңдаған мамандығына тұрақтылық танытып, өмірлік күш-жігерін ел денсаулығына қызмет етуге бағыттауы.

Мұндай азаматтардың өнегесі қоғамға бір маңызды ой салады. Адамның еңбегі оның күнделікті атқаратын міндетіне адал болуынан басталады. Үлкен жетістікке жету үшін міндетті түрде даңғазаға ұмтылудың қажеті жоқ. Өз ісіңді сапалы орындау, адамға пайдаңды тигізу, елдің сенімін ақтау – азаматтық биіктіктің шынайы өлшемдері.

Болат Садуовтың Қазалы ауданының Құрметті азаматы атануы – оның есімін аудан жұртшылығына танытатын мәртебелі атақ. Құрметті азамат атағы – ел мен жердің қадірін білетін, қоғамның дамуына үлес қосқан тұлғаларды бағалаудың бір көрінісі.

Мұндай атақтың мәні оның ресми мәртебесімен ғана шектелмейді. Ол – азаматтың өмір жолына, қоғамдық орнына, ел алдындағы еңбегіне деген құрметтің нышаны. Ауданның Құрметті азаматы атану – туған жер мен елдің ықыласына ие болудың белгісі.

Болат Садуов ағамыздың осы құрметке ие болуы оның есімін ауданның қоғамдық өмірімен сабақтастыра қарастыруға мүмкіндік береді. Дәрігерлік қызмет – халықтың күнделікті өмірімен тығыз байланысты сала. Адамның денсаулығы, отбасының амандығы, ұрпақтың саулығы – қоғамның ең басты байлығы. Осы құндылықтарды сақтауға қызмет еткен азаматтарды құрметтеу – кейінгі буынға үлгі көрсету, өнеге болу.

Қазалы өңірінің тарихында елге еңбегі сіңген азаматтардың орны ерекше. Олардың өмір жолы туған жерге адал қызмет етудің, жауапкершілікті сезінудің және қоғамдық мүддені жоғары қоюдың үлгісі болып саналады. Болат Садуовтың өмір жолы да осы тұрғыдан назар аударуға лайық.

Құрметті азамат атағы – тек өткен еңбекті бағалау ғана емес, сол азаматтың өмірлік тәжірибесін кейінгі ұрпаққа таныстырудың да мүмкіндігі. Өйткені елге қызмет еткен тұлғалардың тағылымды жолын насихаттау арқылы жас буынның бойында еңбекке құрмет, мамандыққа адалдық және туған жерге сүйіспеншілік қалыптастыруға болады.

Әрбір мамандықтың өз жауапкершілігі бар. Алайда адам өмірімен тікелей байланысты медицина саласының жүгі ерекше. Дәрігерлік жолды таңдаған жан білімін үнемі жетілдіруге, кәсіби міндетін адал орындауға және әрбір науқастың тағдырына жауапкершілікпен қарауға тиіс.

Бүгінгі жас мамандар үшін тәжірибелі дәрігерлердің өмір жолын зерделеу маңызды. Өйткені медицинада теориялық білім мен заманауи технологиялар қаншалықты қажет болса, адамға деген құрмет, жауапкершілік және кәсіби этика да соншалықты маңызды.

Ауыл медицинасының болашағы да осындай ұстанымдарға сүйенеді. Ауыл тұрғындары сапалы медициналық көмекке қол жеткізуі үшін білікті мамандардың болуы, олардың еңбегінің бағалануы және жас дәрігерлердің ауылдық жерлерде қызмет етуге ынталандырылуы қажет. Бұл – денсаулық сақтау саласының ғана емес, жалпы қоғамның ортақ міндеті.

Осы тұрғыдан алғанда, ауыл дәрігерлерінің еңбегі туралы, Болат ағамыз жайлы жазу – бір адамның өмірбаянын баяндаумен шектелмейді. Бұл – медицина қызметкерлерінің қоғамдағы орнын таныту, олардың жауапты еңбегін бағалау және кейінгі ұрпаққа өнегелі өмір үлгісін ұсыну,ұрпақтар сабақтастығы болып табылады.

Адамның өмір жолы кейде ұзақ жылдар бойы атқарған қызметімен, кейде бір маңызды шешімімен, кейде өз ісіне деген адалдығымен айқындалады. Ал кейбір азаматтардың ғұмыры тұтас бір құндылықты танытады. Ондай құндылықтың бірі – халыққа қызмет ету, оның ішінде денсаулық саласына.

Болат Садуовтың өмірбаянында назар аударарлық бірнеше белес бар. Оның 1946 жылы Арал ауданының Қасқақұлан ауылында айбынды Арал теңізінің жағасында дүниеге келуі, Алматы медициналық институтын бітіруі және саналы ғұмырын ауыл дәрігерлігіне арнауы – өмір жолының негізгі кезеңдері. Ал Қазалы ауданының Құрметті азаматы атануы – оның есімінің аудан көлеміндегі қоғамдық құрметпен сабақтасқанын көрсетеді.

Осы деректердің өзі дәрігерлік мамандықтың қоғамдық маңызын және елге адал қызмет етудің құндылығын көрсетуге жеткілікті негіз болады.

Әрине, кез келген адамның өмірбаянын толық тану үшін оның еңбек еткен жылдары, қызмет атқарған орындары, кәсіби жетістіктері мен замандастарының естеліктері де маңызды. Мұндай мәліметтер тұлғаның өмір жолын тереңірек ашып, оның қоғамға қосқан үлесін нақты мысалдармен көрсетуге мүмкіндік береді.

Дегенмен қандай кезеңде де дәрігерлік қызметтің негізгі мұраты өзгермейді. Ол адам өмірін қорғау, денсаулықты сақтау және халыққа адал қызмет ету. Осы биік міндетке өмірін арнаған азаматтарды ұлықтау – елдік дәстүрдің,құрметінің бір көрінісі.

Өмірде адамның артында қалатын ең қымбат мұраның бірі – елдің ықыласы мен жақсы аты. Байлық пен атақтың мәні уақыт өте өзгеруі мүмкін, ал адал еңбек пен адамгершілікке негізделген өмірлік ұстанымның құны ешқашан төмендемейді.

Қасқақұлан ауылында дүниеге келіп, Алматы медициналық институтында білім алған, кейін саналы ғұмырын ауыл дәрігерлігіне арнаған Болат Садуовтың өмір жолы – мамандыққа адалдық пен халыққа қызмет етудің маңызын еске салатын өнегелі жол.

Қазалы ауданының Құрметті азаматы ретінде оның есімін құрметпен атау – елге қызмет еткен азаматтарды бағалаудың бір белгісі. Мұндай тұлғалардың өмір жолын кейінгі ұрпаққа таныстыру арқылы біз еңбекке деген құрметті арттырып, дәрігерлік мамандықтың абыройын асқақтата түсеміз.

Адамның шынайы биіктігі оның атақ-дәрежесімен ғана емес, таңдаған жолына қаншалықты адал болғанымен өлшенеді. Ал адам денсаулығын қорғауды өмірлік мұрат еткен дәрігер үшін ең үлкен құндылық – халықтың амандығы мен адам өмірінің қадірі.

Елдің қадірменді сүйікті перзентіне айналған Болат ағамыз жары Жұлдызай Байғабылова екеуі өмірге үш ұл, екі қыз әкеліп, балаларына білім алып беріп,оналты немере сүйіп отырған бақытты ата-әже. Перзенттері еліміздің түкпір-түпкірінде өздері қалаған мамандықтары бойынша еңбек етуде.

Болат Садуов ағамыздың өмір жолы туралы сыр шерту, қалам тербеу – ауыл медицинасына арналған еңбекті бағалау, туған жерге қызмет етудің мәнін ұғыну және адалдықты өмірлік қағида еткен азаматтардың өнегесін дәріптеудің бір қырынан келген көрінісі деп білемін.

Кезінде аудандық мәслихаттың депутаты болып сайланып, халық қалаулысы да болды. Зейнеткерлікке шыққан соңда қоғамдық жұмыстарға белсене араласып, ауылдық ардагерлер кеңесінің төрағасы болып,елдің ауызбіршілігін сақтауға атсалысты. Елге қызмет ету – үлкен мінберден сөйлеумен ғана өлшенбейді. Кейде ол ақ халат киіп, науқастың жанынан табылудан, адамның үмітін үзбеуден, өз міндетіңді күн сайын адал орындаудан көрінеді. Осындай еңбектің қадірін түсіну – адамдық парыз, ал оны кейінгі ұрпаққа жеткізу – елдік міндет, біздің қалам ұстаған қауымның ағаға деген інілік парызы.

Қазақстан Журналистер одағының мүшесі