Медиация және татуластыру рәсімдерін қолданудың маңызы
Қоғамдағы құқықтық қатынастардың дамуына байланысты азаматтар мен заңды тұлғалар арасында түрлі даулардың туындауы қалыпты құбылыс. Мұндай дауларды тек сот шешімімен ғана емес, өзара келісім арқылы да шешуге болады. Осы мақсатта Қазақстан Республикасының заңнамасында медиация және татуластыру рәсімдері кеңінен қолданылып келеді.Медиация – дауласушы тараптардың бейтарап медиатордың көмегімен өзара тиімді келісімге келуіне бағытталған рәсім. Оның негізгі мақсаты – тараптардың құқықтары мен заңды мүдделерін сақтай отырып, дауды өзара түсіністікпен шешу.
Қазақстан Республикасының «Медиация туралы» Заңына сәйкес медиация азаматтық, еңбек, отбасылық және кейбір қылмыстық әрі әкімшілік құқықтық қатынастардан туындайтын даулар бойынша қолданылуы мүмкін. Медиация рәсімі еріктілік, тараптардың теңдігі, құпиялылық және медиатордың бейтараптығы қағидаттарына негізделеді.
Сот өндірісінде де татуластыру рәсімдеріне ерекше көңіл бөлінеді. Азаматтық процестік кодекске сәйкес судья істі қараудың барлық сатыларында тараптарға татуласу мүмкіндігін түсіндіруге және оған жәрдемдесуге міндетті. Тараптар медиация тәртібімен, партисипативтік рәсім арқылы немесе бітімгершілік келісім жасасу жолымен дауды аяқтай алады.
Татуластыру рәсімдерінің бірқатар артықшылықтары бар. Біріншіден, тараптардың уақытын үнемдейді. Екіншіден, сот шығындарын азайтады. Үшіншіден, тараптар арасындағы өзара қарым-қатынастың сақталуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар қабылданған келісім екі тараптың да еркімен жасалатындықтан, оның орындалу деңгейі жоғары болады.
Әсіресе отбасылық, көршілік, еңбек және кәсіпкерлік дауларда медиацияның тиімділігі зор. Мұндай жағдайларда дауласушы тараптардың болашақтағы қарым-қатынасын сақтау маңызды. Сондықтан өзара келісімге келу сот дауын ұзаққа созғаннан әлдеқайда тиімді нәтиже береді.
Қазалы аудандық сотында да тараптарды татуластыру жұмыстары тұрақты түрде жүргізілуде. Судьялар әрбір іс бойынша заң талаптарына сәйкес татуласу мүмкіндігін түсіндіріп, дауды бейбіт жолмен шешуге ықпал етеді. Соның нәтижесінде көптеген азаматтық және әкімшілік істер өзара келісім арқылы аяқталып, азаматтардың бұзылған құқықтары қысқа мерзімде қалпына келтірілуде.
Дауды сотқа жеткізбей немесе сот барысында өзара келісіммен шешу – құқықтық мәдениеттің жоғары деңгейін көрсетеді. Сондықтан азаматтарды медиация және татуластыру рәсімдерінің мүмкіндіктерін тиімді пайдалануға шақырамыз. Бұл – уақытты, қаржыны үнемдеп қана қоймай, қоғамдағы татулық пен өзара сыйластықты нығайтатын құқықтық тетік.
Жеңіскүл Тұрсынбекқызы Қонысбаева
Қазалы аудандық соты әкімшісінің бас маман сот отырысының хатшысы
