Сән-салтанат салығы кәсіпкерлерге әсер етуі мүмкін

Фото: Pexels

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметке бай азаматтарға жоғары салық мөлшерлемесін енгізу мәселесін халықаралық тәжірибеге сүйеніп қарастыруды тапсырды. Әзірге салықтың кімдерге салынатыны, мөлшерлемесі мен нақты тәртібі белгіленген жоқ.

Қаржыгер әрі Qazaq Expert Club сарапшысы Венера Жаналина байлық салығын енгізгенде мүліктің құны мен одан түсетін нақты табысты шатастырмау керек дейді. Мысалы, кәсіпкердің биржада сатылмайтын компаниядағы үлесі 1 миллиард теңгеге бағалануы мүмкін. Бірақ бұл оның қолында 1 миллиард теңге бар деген сөз емес: компания табысын өндірісті дамытуға немесе қарызын өтеуге жұмсауы ықтимал.

Егер осындай үлеске шартты түрде жылына 1% салық салынса, кәсіпкер 10 миллион теңге төлеуге тиіс болады. Бұл – түсіндіру үшін алынған мысал, Қазақстанда ұсынылған нақты салық мөлшерлемесі емес. Жаналинаның айтуынша, “биржада саудаланбайтын бизнестің үлесін бағалау қиын”. Бағалау тәсіліне қарай компанияның құны да өзгеруі мүмкін.

Байлық салығын қолданатын елдердің тәртібі әртүрлі. Норвегияда жеке адамның мүлкі мен қаржы активтерінің жиынтық құнына жыл сайын салық салынады. Франция болса, 2018 жылы жалпы байлық салығын тоқтатып, салықты жылжымайтын мүлікке ғана қолдана бастады.

Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының дерегіне сәйкес, 1990 жылы таза байлыққа жыл сайын салық салған 12 ел болса, 2017 жылы олардың саны төртеу болған. Салықтан бас тарту себептерінің қатарында мүлікті бағалаудың қиындығы, оны әкімшілендіру шығындары және салықты айналып өту мүмкіндігі бар. Ал 2016 жылы мұндай салықтан түскен кіріс Испанияда ЖІӨ-нің 0,18%-ын, Норвегияда 0,43%-ын, Швейцарияда 1,03%-ына тең болған.

Халықаралық валюта қорының зерттеуінде байлықтың жалпы құнына салық салғаннан гөрі, одан түскен нақты табысқа, соның ішінде актив бағасының өсуінен түскен пайдаға салық салу экономикаға азырақ кедергі келтіруі мүмкін екені жазылған.

Қазақстанда жеке “байлық салығы” жоқ. Алайда бір адамның атына тіркелген жылжымайтын мүліктің салықтық құны 450 миллион теңгеден асса, мүлік салығы арнайы тәртіппен есептеледі. Мемлекеттік кірістер комитеті бұл жеке байлық салығы емес екенін түсіндірген.

Жаналинаның пікірінше, жаңа салық тетігін әзірлегенде бюджетке түсетін кіріспен қатар кәсіпкерлердің инвестициясына әсерін және салық төлеуге қажет қаражаттың қолжетімділігін де есепке алу керек.

Айта кетейік, бұған дейін қазақстандықтар құдалыққа миллиондап ақша жұмсап, киіт кигізуге қарсы шыққан.