Елімізде несие беру табысқа қарай шектелуі мүмкін
Қазақстанда азаматтардың несие алу тәртібіне жаңа талаптар енгізілуі мүмкін. Қазақстан Ұлттық банкі 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап қазақстандықтардың қарыз жүктемесін табысына қарай шектеуді жоспарлап отыр. Жаңа жүйе халықтың шамадан тыс несие алып, қаржылық қиындыққа тап болуын азайтуға бағытталған.
Несие енді табысқа қарап беріледі
Ұлттық банк жоспарына сәйкес, енді банктер мен қаржы ұйымдары азаматтың барлық қарызын оның ресми табысымен салыстырып есептейді. Яғни, адам жаңа несие рәсімдеген кезде тек ай сайынғы табысы ғана емес, бұрыннан бар қарыздары, микрокредиттері және басқа да қаржылық міндеттемелері түгел ескеріледі.
Егер азаматтың қарыз көлемі белгіленген шектен асып кетсе, жаңа несие мақұлданбауы мүмкін.
Жаңа ереже бойынша негізгі шекті деңгей адамның жылдық табысының 8 есесіне дейін белгіленбек. Мысалы, егер азаматтың бір жылдық табысы 5 миллион теңге болса, оның жалпы қарыз көлемі 40 миллион теңгеден аспауы тиіс.
Ипотека мен автонесие де есепке алынады
Жоспарланған шектеу тек тұтынушылық несиелерге ғана емес, ипотека, автонесие және микрокредиттерге де қатысты болады, яғни банктер қарыз алушының төлем қабілетін кешенді түрде бағалайды. Бұл тәсіл халықаралық қаржы нарығында кеңінен қолданылатын тәжірибелердің бірі саналады.
Сарапшылардың айтуынша, соңғы жылдары Қазақстанда тұтынушылық несие көлемі айтарлықтай өскен. Көптеген азамат бірнеше банктен қатар несие алып, кейін төлем жасауда қиындықтарға тап болып жатады. Ұлттық банк енгізгелі отырған жаңа жүйе осындай тәуекелдерді азайтуға бағытталған.
Халықтың шамадан тыс қарызға батуы алаңдатып отыр
Қаржы нарығындағы мамандар пікірінше, елдегі несие жүктемесінің артуы соңғы жылдары маңызды әлеуметтік мәселелердің біріне айналған.
Әсіресе микрокредит пен онлайн қарыздардың көбеюі азаматтардың қаржылық тұрақтылығына әсер етіп отыр. Кей жағдайда тұрғындар бір несиені жабу үшін екіншісін рәсімдеуге мәжбүр болады. Мұндай жағдайлар халықтың төлем қабілетінің төмендеуіне әкелуі мүмкін.
Ұлттық банк осы мәселені бақылауда ұстап, азаматтардың қарыз алу мүмкіндігін нақты табысымен сәйкестендіруді көздеп отыр.
Шектеу өзгеруі мүмкін
Ұлттық банк өкілдері қажет болған жағдайда бұл шекті қайта қарауға мүмкіндік бар екенін мәлімдеді, яғни экономикалық жағдайға, халықтың табысына және қаржы нарығындағы өзгерістерге байланысты коэффициент өзгеруі мүмкін.
Сонымен қатар жаңа жүйені енгізуге дейін банктер мен қаржы ұйымдарына дайындық кезеңі беріледі. Осы уақыт ішінде қарыз алушылардың табысын есептеу, деректерді біріктіру және тәуекелдерді бағалау жүйесі жетілдіріледі.
Мамандардың айтуынша, мұндай шектеу бір жағынан халықты артық қарыздан қорғаса, екінші жағынан кей азаматтардың несие алуын қиындатуы мүмкін.
Әсіресе ресми табысы төмен немесе бейресми жұмыс істейтін адамдар үшін жаңа талаптар күрделі болуы ықтимал. Себебі банктер негізінен ресми расталған кіріске сүйенеді.
Дегенмен экономистер ұзақ мерзімде бұл өзгеріс қаржы нарығын тұрақтандырып, халықтың қаржылық сауаттылығын арттыруға көмектеседі деп есептейді.
