Азиза ҚОСЫМОВА: «Сенімге негізделген сапалы қызмет – басты бағдарымыз»

– ҚР ДСМ СЭБК «Ұлттық сараптама орталығы» ШЖҚ РМК Қызылорда облысы филиалының Қазалы аудандық бөлімшесі – халық денсаулығын қорғау жолында үздіксіз жұмыс істейтін маңызды құрылымдардың бірі. Біздің қызметтің өзегі – санитарлық-эпидемиологиялық тұрақтылықты сақтау, жұқпалы аурулардың таралуына жол бермеу және оларды дер кезінде зертханалық дәлелдеу.

Бөлімше бірнеше бағыттағы зертханалардың үйлесімді жұмысына сүйенеді. Мәселен, санитариялық-гигиеналық зертхана қоршаған ортаның сапасын бағалап, су мен ауаның, тағам өнімдерінің қауіпсіздігін анықтайды. Ал бактериологиялық және паразитологиялық зертханалар ауру қоздырғыштарын, түрлі микроағзалар мен паразиттерді анықтауға бағытталған. Бұдан өзге, радиологиялық бақылау, аса қауіпті инфекциялар, ауыр металл тұздары мен ауа құрамындағы зиянды заттарды айқындайтын зерттеу бағыттары да қамтылған.

Сонымен қатар дезинфекция, дезинсекция және дератизация қызметтері індет ошақтарын залалсыздандырып, қауіптің таралуына тосқауыл қояды. Энтомологиялық бөлім зиянкес жәндіктер арқылы таралатын аурулардың алдын алуға күш салады.

Жалпы, әрбір зертхана өз бағыты бойынша жұмыс атқарғанымен, барлығы бір мақсатқа жұмылған: нақты әрі сенімді нәтиже арқылы халықтың қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Осы тұрғыда біз халықаралық талаптарға сай әдістерді қолданып, зерттеу сапасын үнемі жетілдіріп отырамыз.

Кез келген төтенше жағдайда мамандарымыз жедел әрекет етіп, тәулік бойы қызмет көрсетуге дайын. Сонымен бірге «Өндірістік бақылау бағдарламасы» аясында да жүйелі жұмыстар жүргізіліп, нысандардағы санитарлық талаптардың сақталуына бақылау жасалады.

Зертханалар нәтижелерінің дәлдігі мен сенімділігін қамтамасыз етде халықаралық стандарттар сай. Зертханалар арнайы Аккредиттеуден өткен. Сәйкестікті бағалау саласындағы аккредиттеу туралы Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 5 шілдедегі N 61-IV Заңына сәйкес Қазақстан Респуликасының аккредиттеу жүйесінде«Сынақ және калибрлеу зертханаларының құзыреттілігіне қойылатын жалпы талаптар ГОСТ ISO/ IEC 17025-2019 сәйкес тіркеуден өтіп №KZ.Т.12.2528 номерлі Аккредиттеу аттестатын алған және де Қазақстан Республикасының № 1 қосымшатуралы заңның 31-бабының 1-тармағына сәйкес «Биологиялық қауіпсіздік туралы» 21.05.2022 жылы шыққан №122 –VII бұйрығына сәйкес «ҚР ДСМ Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитеті Қызылорда Облысының санитариялық –эпидемиологиялық бақылау департаменті» республикалық мемлекеттік мекемесінен арнайы құрылған режимдік комиссия рұқсатымен III- IV топтық патогендік биологиялық агенттермен жұмыс жасауға диагностикалық зерттеулерге рұқсат құжаттамамыз бар. Аудан көлемінде, жоғары санатты, тәжірибесі мол мамандармен жұмыс жасайтын Халықаралық стандарттарға сәйкес Аккредиттелген жалғыз зертхана екендігін мақтанышпен атап айтып өткім келеді.

– Алдымен, аудан көлемінде халықаралық стандарттарға толық сәйкес келетін, жоғары санатты әрі тәжірибесі мол мамандармен жасақталған аккредиттелген бірегей зертхана екенімізді ерекше атап өткім келеді.

Зертханаларымыз жүргізетін талдаулардың дәлдігі мен сенімділігі халықаралық талаптарға негізделген. Осы бағытта барлық зертханалар арнайы аккредиттеуден өтіп, Қазақстан Республикасының «Сәйкестікті бағалау саласындағы аккредиттеу туралы» Заңына сәйкес ұлттық аккредиттеу жүйесінде тіркелген. Атап айтқанда, «Сынақ және калибрлеу зертханаларының құзыреттілігіне қойылатын жалпы талаптар» стандартына сай, яғни ISO/IEC 17025:2019 laboratory standard негізінде №KZ.Т.12.2528 аккредиттеу аттестатын иелендік.

Сонымен қатар қолданыстағы заңнамаларға сәйкес биологиялық қауіпсіздік талаптары да толық сақталған. Арнайы құрылған режимдік комиссияның рұқсатымен бізге III–IV топтағы патогендік биологиялық агенттермен жұмыс жүргізіп, диагностикалық зерттеулер жасауға ресми түрде мүмкіндік берілген. Бір сөзбен айтсақ, бөлімшенің қызметі заманауи талаптарға толық жауап береді.

– Соңғы жылдары бөлімшенің материалдық-техникалық базасын нығайту мен зерттеу аясын кеңейту бағытында бірқатар нақты жұмыстар атқарылып жатыр. Бұл өзгерістер зертханалық қызметтің сапасын арттырып, нәтижелердің дәлдігі мен жеделдігін қамтамасыз етуге оң ықпалын тигізуде.

Атап айтқанда, бөлімшеде «ГАНК-4» қондырғысы іске қосылып, ISO/IEC 17025:2019 laboratory standard талаптарына сәйкес зерттеу бағыттарын кеңейтуге мүмкіндік берілді. Сонымен қатар бактериологиялық және паразитологиялық зертханаға патогенді биологиялық агенттердің II тобы бойынша жұмыс істеуге қосымша рұқсат алынып, бұл саладағы мүмкіндігіміз едәуір артты.

Материалдық қамтамасыз ету тұрғысынан да бірқатар жаңалықтар бар. Бөлімше жаңа үлгідегі автокөлікпен толықтырылып, бұл мамандардың жылжымалы жұмысын жеңілдетті. Зертханаларға заманауи автоклав (бу стерилизаторы), су жылытқыш құрылғылар орнатылып, ал радиологиялық зерттеулер үшін «Альфарад плюс» қондырғысы алынды. Бұл құрылғы су, топырақ және ауа құрамындағы радон мөлшерін анықтауға мүмкіндік береді.

Сондай-ақ залалсыздандыру бөлімінің материалдық базасы да жаңартылып, қажетті құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілді. Жалпы, мұндай жаңашылдықтар бөлімшенің жұмыс тиімділігін арттырып, халыққа көрсетілетін қызмет сапасын жаңа деңгейге көтеруге жол ашып отыр.

– Халық сұранысына сай сапалы әрі уақытылы қызмет көрсету – біздің жұмысымыздың басты өзегі. Осы бағытта бөлімше күнделікті негізде түрлі зертханалық-диагностикалық қызметтерді жүзеге асырып келеді. Негізінен біз клиникалық-диагностикалық тексерулерді, соның ішінде профилактикалық медициналық қарап-тексерулерді тұрақты түрде жүргіземіз. Сонымен қатар тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемі аясында, яғни Guaranteed Volume of Free Medical Care (Kazakhstan) шеңберінде халықтан биоматериалдар қабылданып, қажетті зертханалық талдаулар жасалады.

Бұдан бөлек, қызметіміз үш негізгі бағытта жүзеге асады: азаматтардың жеке өтініштері бойынша зерттеулер, медициналық ұйымдармен жасалған арнайы келісімшарттар негізіндегі қызмет және мемлекет кепілдік берген тегін медициналық көмек аясындағы зерттеулер.

Айта кететін жайт, «Ұлттық сараптама орталығы» Қазалы аудандық бөлімшесі бұрынғы санитариялық-эпидемиологиялық қызмет (СЭС) ғимаратында орналасқан. Бүгінде біз аудандық санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасымен бір ғимаратта, Әйтеке би кенті, Жалаңтөс Бахадүр көшесі, 42 мекенжайында жұмыс істейміз.

– Тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемі – әр азаматтың денсаулығын қорғауға бағытталған маңызды мемлекеттік жүйе. Бұл Guaranteed Volume of Free Medical Care (Kazakhstan) аясында көрсетілетін қызметтер толықтай мемлекет есебінен қаржыландырылып, халыққа қолжетімді түрде ұсынылады.

Аталған пакетке бірнеше негізгі медициналық бағыттар кіреді. Ең алдымен, 18 жасқа дейінгі балалар мен жасөспірімдерге арналған профилактикалық тексерулер тұрақты түрде жүргізіледі. Сондай-ақ жүкті әйелдерге медициналық бақылау мен жоспарлы тексерулер қарастырылған.

Бұдан бөлек, жедел және шұғыл медициналық көмек көрсету жүйесі толық қамтылған. Әлеуметтік маңызы бар және аса қауіпті жұқпалы аурулардың алдын алу, оларды амбулаториялық және стационарлық деңгейде емдеу де осы көлемге кіреді.

Сонымен қатар скринингтік бағдарламалар, профилактикалық тексерулер және созылмалы ауруларды ұзақ мерзімді динамикалық бақылау қызметтері де жүйелі түрде жүргізіледі. Айта кететін жайт, бұл медициналық көмекті алу үшін міндетті медициналық сақтандыру талап етілмейді. Яғни мемлекет барлық шығынды өз есебінен өтеп, азаматтардың денсаулығын қорғауға толық жағдай жасайды.

– Бұл бағытта жұмыс жүйелі әрі нақты тәртіпке негізделген. Ең алдымен азамат жергілікті емханаға жүгінеді. Дәрігер науқастың жағдайына қарай қажетті зертханалық тексерулерге жолдама рәсімдейді. Бұл жолдама электронды жүйе арқылы, яғни KIS (Kazakhstan Medical Information System) арқылы Ұлттық сараптама орталығына автоматты түрде түседі.

Егер қосымша нақтылау қажет болса, бейінді маман зертханалық тексеруге жеке бағыттама береді. Ал зерттеу нәтижелері емханаға қайта жолданып, емдеуші дәрігер арқылы науқасқа түсіндіріледі. Сонымен қатар азаматтар нәтижелерін электронды денсаулық жүйелері – Damumed, ЕИСЗ арқылы немесе қағаз түрінде де ала алады.

Біздің бөлімше негізінен жұқпалы және санитариялық маңызы бар зерттеулерді орындайды. Атап айтқанда, сарып (бруцеллез), менингококк инфекциясы бойынша мұрын-жұтқыншақтан алынған жағындыларды тексеру, дисбактериозға нәжіс талдауы, сальмонеллез және дизентерия қоздырғыштарын анықтау сияқты зерттеулер жүргізіледі.

Сондай-ақ стафилококкқа, дифтерияға қатысты мұрын және жұтқыншақтан алынған сынамалар, әртүрлі биологиялық материалдардан микрофлораны анықтау, стерильділікке қан талдауы, паразитологиялық зерттеулер және антибиотиктерге сезімталдықты анықтау жұмыстары да атқарылады. Бұл жүйе азаматтың емханаға алғаш жүгінуінен бастап, нақты зертханалық нәтижені алуына дейінгі процесті толық қамтып, медициналық көмектің үздіксіз әрі қолжетімді болуын қамтамасыз етеді.

– Өндірістік бақылау – халықтың санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығын сақтау жолындағы маңызды тетіктердің бірі. Оның негізгі мәні – тағам өнімдерін өндіру, сақтау, тасымалдау және сату кезеңдерінің барлығында санитариялық талаптардың қатаң сақталуын тұрақты түрде қадағалау. Яғни, бұл тексеру емес, керісінше алдын алу сипатындағы жүйелі бақылау. Оның мақсаты – кез келген өнімнің адам денсаулығына қауіпсіз болуын қамтамасыз ету, өндірістік процестер барысында санитариялық нормалардың бұзылмауын бақылау.

Осы бағыттағы жұмыстар Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігінің 2023 жылғы 7 сәуірдегі №62 бұйрығымен бекітілген санитариялық қағидаларға сәйкес жүргізіледі. Аталған құжатта өндірістік бақылауды ұйымдастыру мен жүзеге асыруға қойылатын нақты талаптар айқын көрсетілген.

Қарапайым тілмен айтқанда, өндірістік бақылау – бұл әрбір кәсіпорынның өз ішінде санитариялық талаптардың сақталуын жүйелі түрде қадағалап, өнім сапасы мен қауіпсіздігін тұрақты бақылауда ұстау үдерісі.

– Өндірістік бақылаудың негізгі мақсаты – халық денсаулығын қорғау, яғни тағамнан улану жағдайларының, жіті ішек инфекцияларының және басқа да жұқпалы әрі жұқпалы емес аурулардың алдын алу. Сонымен қатар әртүрлі нысандарда санитариялық талаптардың бұзылуына жол бермеу және қауіпсіз орта қалыптастыру болып табылады.

Бұл бақылау барысында заңнамада белгіленген санитариялық-эпидемиологиялық талаптардың сақталуы қатаң қадағаланып, қоғамдық тамақтану орындарынан бастап өндіріс пен қызмет көрсету салаларына дейінгі барлық өнім мен қызметтің сапасы тексеріледі.

Атап айтсақ, аудан аумағындағы мемлекеттік мекемелер мен өнеркәсіптік кәсіпорындар, тамақ өнімдерін өндіру және сақтау нысандары, коммуналдық және медициналық ұйымдар, білім беру және сауықтыру мекемелері, фармацевтикалық және дезинфекциялық қызмет көрсететін орындар, сондай-ақ көлік қызметі мен химиялық заттарды пайдаланатын объектілердің барлығы өндірістік бақылаудан өтуі тиіс.

Бұл талаптардың барлығы өнім мен көрсетілетін қызметтің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған. Ал бақылау мен зертханалық тексерістердің нақты құны зерттеу көлеміне байланысты белгіленеді және ол зертхана бекіткен прейскурант бойынша есептеледі. Осы мәселелер бойынша толық әрі нақты ақпаратты «Ұлттық сараптама орталығының» Қазалы аудандық бөлімшесі мамандары әрдайым ұсынуға дайын.

– Алдағы уақытта да қоғамдық денсаулық сақтау саласының негізгі міндеттерін жалғастыра отырып, азаматтардың денсаулығын нығайту мен өмір сапасын арттыруға басымдық береміз. Сонымен қатар денсаулық сақтау жүйесін дамыту бағытында халықаралық стандарттарға сай келетін сапалы әрі қолжетімді медициналық қызметтерді ұсынуды басты мақсат етеміз.