Қазақстанда цифрлық деректерді басқару талаптары бекітілді
Қазақстан Үкіметінің 2026 жылғы 22 қыркүйектегі қаулысымен цифрлық деректерді басқару талаптары бекітілді, деп хабарлайды Zakon.kz.
Талаптар арнайы мемлекеттік органдарды қоспағанда, мемлекеттік органдарға, мемлекеттік заңды тұлғаларға және квазимемлекеттік сектор субъектілеріне (ұйымдарға) қолданылады.
Цифрлық деректер өнімдерін алмасу және айналым платформасында орналастырылатын цифрлық деректер өнімдерін қалыптастыру кезінде мемлекеттік заңды тұлғалар мен квазимемлекеттік сектор субъектілері деректердің құрылымына, сапасына және метадеректеріне қойылатын талаптарды ескереді.
Құжатта бюджет қаражаты есебінен жасалған, жинақталған және сатып алынған, сондай-ақ мемлекеттік органдар "Мемлекеттік мүлік туралы" заңның 19-бабында белгіленген тәсілдермен алған деректер мемлекеттік деректер болып саналатыны айтылған.
Деректер электрондық және қағаз тасымалдағыштарда тіркеледі. Ұйымдар цифрлық деректерді басқару аясында мемлекеттік функцияларды жүзеге асыруға, мемлекеттік қызметтер көрсетуге және оларды талдауға қажетті деректерді электрондық форматқа ауыстыруды қамтамасыз етеді.
Цифрлық деректерді басқару мынадай түрлерге бөлінеді:
Мазмұны бойынша:
метадеректер – деректердің құрылымы мен сипаттамаларын сипаттайтын деректер.
Метадеректер мынадай түрлерге бөлінеді:
– функционалдық метадеректер – ұйым қызметінің ерекшелігіне тікелей қатысты деректердің мазмұны мен жай-күйін сипаттайды. Оған деректер сапасын қамтамасыз ету кезінде пайдаланылатын мәліметтер де кіреді;
– техникалық метадеректер – деректердің және оларды сақтау жүйелерінің техникалық сипаттамаларын сипаттайды;
– операциялық метадеректер – цифрлық деректерді өңдеу және оларға қолжетімділікті басқару процестерін сипаттайды. Оған деректер қауіпсіздігін қамтамасыз ету кезінде пайдаланылатын мәліметтер жатады;
- анықтамалық деректер – ұлттық анықтамалық ақпарат элементтері;
- транзакциялық деректер – белгілі бір уақыттағы деректердің өзгеру нәтижесін көрсететін және кейін өзгермейтін мәліметтер.
Деректерді ұйымдастыру сипаты бойынша:
- құрылымдалмаған деректер – формалданбаған, өңдеуге күрделі немесе өңдеуге жарамсыз деректер;
- құрылымдалған деректер – реттелген және өңдеуге жарамды деректер.
Цифрлық деректердің өмірлік циклі мынадай кезеңдерден тұрады:
- цифрлық деректерді жинау;
- цифрлық деректерді сақтау және жүргізу;
- цифрлық деректерді пайдалану;
- цифрлық деректерді басқару;
- цифрлық деректерді мұрағаттау немесе жою.
Цифрлық деректерді басқару мақсатында ұйымдар цифрлық деректерді басқаруға жауапты тұлғаларды айқындайды.
Цифрлық деректерді айқындауға қойылатын талаптар
Ұйымдардың дерекқорларында қамтылған цифрлық деректерді айқындау мақсатында цифрлық деректер каталогы қалыптастырылып, жүргізіледі. Ол цифрлық деректердің түрлері мен олардың арасындағы байланыстар туралы мәліметтердің жүйеленген тізімі болып саналады.
Каталог цифрлық объектілердің цифрлық деректер паспорттарын қалыптастыру арқылы мемлекеттік цифрлық объектілердің архитектуралық порталында орталық пен ұйымдар тарапынан жасалады.
Цифрлық деректер паспорты мен цифрландырылмаған деректердің сипаттамасын цифрлық деректер менеджері мен орталық келіседі.
Жасалатын немесе дамытылатын цифрлық объектілер бойынша цифрлық деректер паспортын қалыптастыру, цифрландырылмаған деректердің сипаттамасын жасау және оларды келісу цифрлық объектіні өнеркәсіптік пайдалануға енгізгенге дейін жүзеге асырылады.
Ұйымдар (салалық сарапшылар) орталықпен бірлесіп эталондық цифрлық деректердің көздерін қалыптастырады. Бұл ретте цифрлық деректерді цифрлық объектілерге және дерекқорларға егжей-тегжейлі беру, сондай-ақ бизнес-процестерді талдау жүзеге асырылады.
Эталондық цифрлық деректер сол түрдегі цифрлық деректермен салыстыру үшін пайдаланылады. Бұл эталондық деректер мен цифрлық объектілердегі деректер арасындағы қайшылықтарды анықтап, тіркеуге және кейін оларды жоюға мүмкіндік береді.
Ұйымдардың қағаз түріндегі деректері, электрондық кестелері мен тізілімдері цифрландырылмаған деректердің сипаттамасына енгізіліп, толтырылады.
Цифрландырылмаған деректерді сипаттау үш кезеңде жүзеге асырылады:
- ұйымдардың қолданыстағы деректерін талдау және ҚР заңнамасын зерделеу негізінде цифрландырылмаған деректерді қалыптастыру;
- ҚР заңнамасын талдау негізінде деректер субъектілері мен объектілері бойынша эталондық цифрлық деректерді қалыптастыру, мәнін анықтау және әрбір мән үшін атрибуттардың бірегей жиынтығын белгілеу;
- доменнің негізгі мәндерін, олардың негізгі атрибуттары мен өзара байланыстарын қамтитын деректердің тұжырымдамалық моделін құру үшін мәндер арасындағы байланысты қалыптастыру.
Цифрлық деректерді жасау, жинау, өңдеу және жинақтауға қойылатын талаптар
Цифрлық деректерді жасау, жинау, өңдеу және жинақтау Үкіметтің цифрлық архитектурасының қабаты болып саналатын цифрлық деректер архитектурасына сәйкес жүзеге асырылады.
Ол "цифрлық үкімет" цифрлық объектісінің, оның құрамындағы цифрлық деректердің, интеграцияның, сондай-ақ цифрлық деректерді басқару тәсілдері мен құралдарының сипаттамасын қамтиды.
Жеке және заңды тұлғалардан цифрлық деректерді жинау кезінде ұйымдар ақпарат ұсынатын тұлғалар тобын сәйкестендіруді және ұлттық анықтамалық ақпарат элементтерін қолдануды қамтамасыз етеді.
Құжатта сондай-ақ:
- цифрлық деректердің сапасы мен оларды қолдауға қойылатын талаптар;
- цифрлық деректерге қолжетімділік және оларды тарату талаптары;
- цифрлық деректерді талдау талаптары;
- цифрлық деректерді беру және қорғау талаптары;
- цифрлық деректерді сақтау, мұрағаттау және жою талаптары белгіленген.
Қаулы 6 қазаннан бастап қолданысқа енгізіледі.
