Аумақтан тыс соттылық туралы

Фото: ашық дереккөзден алынды
Аумақтан тыс соттылық — азаматтық немесе өзге де сот істерін жалпы аумақтық ережеден бөлек, басқа соттың қарауына беру тәртібі. Бұл институт дауларды әділ, ыңғайлы және тиімді қарауды қамтамасыз ету мақсатында қолданылады.
Соттылық — белгілі бір істі қандай сот қарайтынын анықтайтын құқықтық ереже. Азаматтық іс жүргізуде соттылықтың бірнеше түрі болады:
•аумақтық соттылық;
•баламалы соттылық;
•ерекше соттылық;
•шарттық соттылық;
•аумақтан тыс соттылық.
Жалпы ереже бойынша талап жауапкердің тұрғылықты жеріндегі сотқа беріледі. Алайда кейбір жағдайларда іс басқа өңірдегі немесе басқа соттағы қарауға жіберілуі мүмкін. Мұндай тәртіп аумақтан тыс соттылық деп аталады.
Бұл:
•соттың бейтараптылығын сақтау;
•істі объективті қарау;
•тараптардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
•мүдделер қақтығысын болдырмау мақсатында жүзеге асырылады.
Аумақтан тыс соттылық келесі жағдайларда қолданылуы мүмкін:
Егер іс сол соттың судьясына немесе қызметкерлеріне қатысты болса, іс басқа өңірдегі сотқа беріледі.
Егер сот құрамын қалыптастыру мүмкін болмаса, іс басқа сотқа жолданады.
Тараптардың немесе куәлардың қауіпсіздігіне қатер төнген жағдайда іс басқа аумақта қаралуы мүмкін.
Табиғи апат, төтенше жағдай немесе соттың қалыпты жұмыс істеуіне кедергі келтіретін мән-жайлар туындаса, іс басқа сотқа беріледі.
Істі аумақтан тыс соттылық бойынша беру:
•тараптың өтінішімен;
•прокурордың ұсынысымен;
•немесе сот бастамасымен жүзеге асуы мүмкін.
Бұл туралы уәкілетті сот қаулы шығарады. Қаулыда:
•істі беру себептері;
•қай сотқа жолданатыны;
•құқықтық негіздері көрсетіледі.
•сот төрелігінің әділдігін қамтамасыз етеді;
•бейтарап қарауға мүмкіндік береді;
•қысым көрсету ықтималдығын азайтады;
•тараптардың құқықтарын қорғауды күшейтеді.
Аумақтан тыс соттылық — сот жүйесіндегі маңызды құқықтық тетік. Ол сот төрелігінің тәуелсіздігін сақтауға, істің әділ қаралуына және азаматтардың құқықтарын тиімді қорғауға бағытталған. Мұндай тәртіп құқықтық мемлекеттің негізгі қағидаттарының бірі болып саналады.