Цифрлық буллинг: ата-ана мен мұғалім нені білуі керек?
Қазіргі қоғамда балалар мен жасөспірімдердің өмірінде цифрлық технологиялар маңызды орын алады. Әлеуметтік желілер, мессенджерлер және түрлі онлайн платформалар оқушылардың қарым-қатынас жасау ортасына айналды. Алайда осы кеңістікте кездесетін өзекті мәселелердің бірі – цифрлық буллинг яғни кибербуллинг.Цифрлық буллинг – интернет немесе электрондық байланыс құралдары арқылы жасалатын жүйелі психологиялық қысым. Ол қорлау, келемеждеу, жалған ақпарат тарату, әдейі топтан шығарып тастау, жеке мәліметтерді немесе фотосуреттерді рұқсатсыз жариялау сияқты әрекеттер арқылы көрініс табады. Мұндай қысымның ерекшелігі – оның кең аудиторияға таралуы және тәулік бойы жалғасуы мүмкіндігі. Сондықтан бұл жағдай баланың психологиялық жағдайына айтарлықтай әсер етуі ықтимал.
Мұғалімдер мен ата-аналар үшін цифрлық буллингтің алғашқы белгілерін байқай білу маңызды. Егер бала кенеттен көңіл-күйінің өзгеруі, әлеуметтік желілерді пайдаланудан бас тартып, телефонды жасырын қолдану, сыныптастарымен қарым-қатынастан қашқақтау, сабаққа деген қызығушылықтың төмендеуі сияқты өзгерістер байқатса, бұл онлайн ортадағы қысымның белгісі болуы мүмкін.
Осындай жағдайда ата-ана мен мұғалімнің басты міндеті – баламен ашық және сенімді қарым-қатынас орнату. Баланың айтқанын мұқият тыңдап, оның сезімін бағаламай немесе кінәламай қабылдау маңызды. Себебі қолдау сезімі баланың психологиялық тұрақтылығын сақтауға көмектеседі.
Цифрлық қауіпсіздіктің алдын алу мақсатында ата-аналарға баланың интернеттегі белсенділігіне назар аудару, онлайн ортадағы қарым-қатынас мәдениетін түсіндіру, жеке ақпаратты қорғаудың маңызын үйрету ұсынылады. Сонымен қатар баламен бірге интернеттегі қауіпсіздік ережелерін талқылау да тиімді тәсілдердің бірі болып табылады.
Ал мұғалімдер үшін сыныпта цифрлық мәдениет туралы түсіндіру жұмыстарын жүргізу қажет. Оқушыларға онлайн кеңістіктегі әрбір әрекеттің жауапкершілігі бар екенін, интернеттегі сөздің де адамға әсер ететінін түсіндіру – профилактикалық жұмыстың негізгі бөлігі.
Егер цифрлық буллинг жағдайы анықталса, мәселені назардан тыс қалдырмай, мектеп психологымен, сынып жетекшісімен және ата-аналармен бірлескен әрекет ұйымдастыру қажет. Мұндай жағдайда баланы қорғау және оның психологиялық жағдайын тұрақтандыру бірінші кезекте болуы тиіс.
Цифрлық кеңістіктегі қауіпсіздік – бүгінгі білім беру жүйесіндегі маңызды мәселелердің бірі. Ата-ана мен мұғалімнің бірлескен қолдауы ғана баланың интернет ортасында өзін қауіпсіз сезінуіне және жауапты цифрлық мәдениет қалыптастыруына мүмкіндік береді.
Дамира АҚҚОЯНОВА,
Қалжан Нұрмаханов атындағы №95 орта мектеп психологы
