Табыстың кілті коучта ма?

Фото: Жасанды интеллект
Қолымыз қалт еткенде телефонға телміретініміз рас. Сондай сәттерде көз алдымыздан бірінен кейін бірі жылт еткен жарнамалар көлбеңдейді. Олардың мазмұны «Өміріңді өзгерт!», «Бір түнде табысты бол!», «Армандарыңа жетудің құпиясын білгің келе ме?» деген сынды сарында. Несін жасырайық, осындай ұрандар соңғы жылдары қоғамның ажырамас бөлігіне айналғандай. Бірі жаңа өмір бастауға шақырса, бірі байлықтың «қысқа жолын» уәде етеді. Әлеуметтік желі мен түрлі платформаларда өзін-өзі дамытуға арналған тренингтер мен курстардың саны күн сайын көбейіп келеді. Бұл құбылыс кездейсоқ емес. Өйткені қазіргі қоғамда адамдар тек күнкөріс қамымен ғана емес, жеке дамуы мен ішкі тепе-теңдігіне де көбірек мән бере бастады.

Шынында да, бүгінгі заманда адамның өзін іздеуі, қабілетін ашуға талпынысы қалыпты жағдайға айналды. Көпшілік өз өмірінде өзгеріс жасағысы келеді: бірі мансабын өсіргісі келеді, бірі қарым-қатынасын түзеткісі келеді, ал енді бірі өмірінің мәнін іздейді. Осындай сұраныс өзін-өзі дамыту индустриясының қарқынды өсуіне жол ашты. Соның ішінде коучинг бағыты ерекше танымалдылыққа ие.

«Коуч» сөзі ағылшын тілінен аударғанда «жаттықтырушы» немесе «бағыт көрсетуші» деген мағынаны білдіреді. Алғашында бұл ұғым спорт әлемінде қолданылып, спортшыларды жеңіске жетелейтін мамандарды сипаттайтын. Кейін бұл тәсіл бизнес пен жеке даму саласына енді. Батыс елдерінде 1980-1990 жылдары кең таралған коучинг адамның жеке әлеуетін ашуға бағытталған әдіс ретінде қалыптасты.

Мотивациялық тренингтер мен коучинг бағдарламалары адамдарды жаңа мүмкіндіктерге сенуге шақырады. Семинарларда айтылатын әсерлі оқиғалар, табысты адамдардың мысалдары, шабыттандыратын сөздер көпшіліктің көңілін көтеріп, сенім ұялатады. Бір сәтке болса да қатысушылар «бәрі мүмкін» деген ойға беріледі. Бірақ бұл әсер әрдайым ұзақ сақтала бермейді.

Психолог мамандардың айтуынша, тренингтен кейінгі шабыт көбіне уақытша болады. Себебі адамның өмірінде нақты өзгеріс жасау үшін тек эмоциялық серпіліс жеткіліксіз.

– Егер адамның өзгеруге деген ішкі қажеттілігі қалыптаспаса, сырттан келген мотивация ұзаққа бармайды. Адам бір-екі күн шабыттанып жүруі мүмкін, бірақ күнделікті тіршілікке қайта араласқанда бұрынғы әдеттер басым түседі. Шынайы өзгеріс адамның өз жауапкершілігін сезінуінен басталады, – дейді психолог Айдана Сәрсенбайқызы.

Мамандардың айтуынша, коучингтің өзі барлық мәселеге бірдей шешім бола алмайды. Кейбір адамдар тренингке нақты кеңес немесе дайын формула іздеп келеді. Ал коучингтің негізгі мақсаты – адамның орнына шешім қабылдау емес, керісінше, оған өз жауабын табуға көмектесу.

– Коуч – мотиватор ғана емес. Ол адамның ойлануына, өзіне сұрақ қоюына мүмкіндік беретін әдістерді қолданады. Кейде адамға дайын кеңес емес, өз ойының айқындалуы қажет. Сол кезде коучинг пайдалы болуы мүмкін, – дейді коуч Жанна Ниетова.

Дегенмен бұл саланың қарқынды дамуы оның сапасы әрдайым жоғары дегенді білдірмейді. Соңғы жылдары әлеуметтік желілерде қысқа мерзімде байлық пен табысқа жетуді уәде ететін түрлі курстар көбейді. Кейбір жарнамаларда «кепілдендірілген нәтиже», «жылдам табыс», «бай болудың құпиясы» сияқты ұрандар жиі кездеседі. Мұндай ұсыныстар көбіне адамдардың үміті мен қорқынышына әсер ету арқылы назар аудартуға тырысады.

Кейбір қатысушылар мұндай тренингтердің барлығы бірдей тиімді емес екенін де жасырмайды.

– Мен мотивациялық курстарға бірнеше рет қатыстым. Кейбірі шынымен пайдалы болды, ал кейбірінен ерекше нәтиже байқалмады. Себебі барлық коуч бірдей кәсіби емес. Сонымен қатар адамдардың мәселесі де әртүрлі. Кейде адамға коуч емес, психолог немесе басқа маман қажет болуы мүмкін, – дейді Нұргүл Дауылбай есімді ару.

Сарапшылардың пікірінше, коуч таңдауда асығыстық танытпау маңызды. Маманның білімі, тәжірибесі, кәсіби дайындығы мен сертификаттары міндетті түрде назарға алынуы керек. Шынайы кәсіби коуч ешқашан «өміріңізді бір аптада өзгертемін» деп уәде бермейді. Керісінше, ол адамның өзі әрекет етпейінше нәтиже болмайтынын ашық айтады.

Дегенмен өзін-өзі дамыту тренингтерін толықтай жоққа шығару дұрыс емес. Кейбір бағдарламалар адамның нақты дағдыларын жетілдіруге көмектеседі. Мысалы, уақытты тиімді басқару, адамдармен қарым-қатынас орнату, көпшілік алдында сөйлеу сияқты қабілеттерді дамытуда мұндай курстардың пайдасы бар. Бірақ ең маңыздысы – алынған білімді өмірде қолдану. Егер адам тек тыңдап қана қойып, әрекетке көшпесе, ешқандай тренинг ұзақ нәтиже бермейді.

Жалпы адамның өз-өзін дамытуға ұмтылысы – табиғи құбылыс. Әркім жақсы өмір сүргісі келеді, алға жылжуды қалайды. Алайда шынайы өзгеріс әсерлі сөзден емес, тұрақты әрекеттен басталады. Егер өзін-өзі дамыту индустриясы осы шынайылықты басты қағидаға айналдырса, онда бұл сала қоғам үшін де шынымен пайдалы құрал болмақ.