Ашығу ағзаны сергітудің бір жолы

Фото: ашық дереккөзден алынды

Медицина мен ғылыми зерттеулерге сүйенсек, ағзаны белгілі бір уақыт аралығында демалдырудың адам денсаулығына оң әсері бар екені айтылып келеді.

Соның ішінде тағамды уақытша шектеу, яғни ашығу артық салмақтан арылу, ас қорыту жүйесін жеңілдету, ішкі зат алмасуды реттеу сияқты үдерістерге ықпал ететін тәсіл ретінде қарастырылады. Мамандардың пайымдауынша, асқазан-ішек жолдарының дұрыс жұмыс істеуі адамның жалпы күйінен, тіпті сырт келбетіне дейін байқалады.

Сондықтан да ашығу ұғымы уақыт өте келе профилактикалық, яғни алдын алу бағытындағы әдістердің бірі ретінде кең тарала бастады. Бұл тәсілдің тарихы да тереңде жатыр. Аштық арқылы емделу идеясы көне дәуірден-ақ белгілі болған. Ежелгі Рим дәрігері Асклепиад, грек ойшылы Плутарх, Пифагор сынды ғұламалар ашығудың адам ағзасы мен ой-санасына әсерін жоғары бағалаған. Ал шығыстың ұлы дәрігері Ибн Сина да кейбір ауруды емдеуде тағамды шектеудің маңызын атап өткен.

Тек батыс емес, шығыс өркениеттерінде де ашығу рухани тазалықпен қатар жүретін үрдіс ретінде қабылданған. Үнді, қытай, жапон жазбаларында, тіпті діни-философиялық еңбектерде де ашығу адамның өзін-өзі тануына, сабыр мен төзімге тәрбиелейтін тәжірибе ретінде сипатталады. Махатма Ганди ашығуды тек денені емес, жан мен сананы тазартудың бір жолы деп бағалаған.

Ашығу немесе тағамды уақытша шектеу мәселесі медицинада да, халықтық тәжірибеде де көптен бері талқыланып келеді. Ғылыми ортада оны ағзаның өзін-өзі реттеу қабілетімен, ал дәстүрлі түсінікте дене мен ойды сергітудің бір жолы ретінде қарастырады. Ашығудың түрлері мен ұзақтығы әртүрлі болып келеді. Алайда мамандар бұл тәсілге сақтықпен қарау керектігін үнемі ескертеді.

Кейбір дереккөзде тағам мен суды белгілі бір уақытқа шектеу ағзаның ішкі ресурстарын тиімді пайдалануға ықпал етеді деп түсіндіріледі. Мұндай кезеңде ас қорыту жүйесіне түсетін салмақ азайып, ағзаның бейімделу үдерістері іске қосылады деген пікір бар. Осыған байланысты ағзаның жалпы сергектігі артып, психологиялық тыныштық байқалуы мүмкін екені айтылады.

Ғалымдар ашығу кезінде зат алмасу үдерістері өзгеше жұмыс істеп, иммундық жүйенің белсенділігі артуы ықтимал екенін алға тартады. Уақытша тағамнан демалу адамның өз тәртібін қайта қарауына, тамақтану мәдениетін реттеуге ықпал етуі мүмкін. Ашығу салауатты өмір салтына ұмтылудың бір қыры ретінде қарастырылады. Дегенмен медицина мамандары ашығудың баршаға бірдей пайдалы емес екенін баса айтады. Әсіресе созылмалы ауруы бар адамдарға, жасөспірімдерге, қарттарға және ерекше физиологиялық жағдайдағы жандарға бұл тәсіл зиян келтіруі мүмкін. Сондықтан кез келген тағамды шектеу әрекеті дәрігердің кеңесінсіз жүргізілмеуі тиіс.

Ғылыми тұрғыдан алғанда, тағамды уақытша шектеу кезінде ағза ішкі қорларын тиімді пайдалана бастайды. Ас қорыту жүйесіне түсетін жүктеме азайып, басқа мүшелердің «тынығуына» мүмкіндік туады. Бұл үдеріс психологиялық тұрғыдан да әсер етіп, адамның ойы жинақталып, жүйке жүйесі тынышталады деген пікірлер бар.

Қорытындылай келгенде, ашығу – денсаулықты нығайтуға бағытталған әдістердің бірі ретінде қарастырылғанымен, ол жауапкершілік пен ғылыми негізді талап етеді. Ең бастысы – ағзаның ерекшелігін ескеру, тепе-теңдікті сақтау және денсаулыққа қауіп төндірмеу.