Банктерге сенім азайып бара ма? Home Credit пен Halyk Bank төңірегіндегі жағдай нені көрсетті?

Банк жүйесінің ең басты капиталы – ақша емес, халықтың сенімі.

Бір қарағанда бұл қаржы нарығындағы кезекті техникалық немесе рәсімдік мәселе болып көрінуі мүмкін. Алайда мәселенің түпкі мәніне үңілсек, жағдай әлдеқайда күрделі екенін аңғаруға болады. Өйткені әңгіме қарапайым құжат айналымы немесе есеп беру тәртібі туралы емес, азаматтардың жеке деректерінің қауіпсіздігі мен банктердің заң талаптарын сақтау мәдениеті жөнінде болып отыр.

Банк жүйесінің ең басты капиталы – ақша емес, халықтың сенімі. Егер клиент өз ақпаратының қауіпсіз сақталатынына күмәнданса немесе банктің заң талаптарын толық орындамайтыны туралы ақпарат жиілесе, бұл бүкіл қаржы жүйесінің беделіне әсер етеді.

Соңғы жылдары қазақстандықтар банктердің қызметіне қатысты шағымдарды жиі көтеріп келеді. Әсіресе тұтынушылық несиелердің шамадан тыс берілуі, азаматтарға түсініксіз комиссиялардың енгізілуі, қарыз алушылардың құқықтарының жеткілікті қорғалмауы және клиенттердің деректерін пайдалану мәселелері қоғамда қызу талқылануда.

Home Credit Bank-ке салынған айыппұлдың көлемі аса үлкен болмауы мүмкін. Бірақ мұнда қаржылық санкцияның мөлшерінен гөрі құқықбұзушылықтың сипаты маңыздырақ. Банк құпиясы – қаржы жүйесінің негізгі қағидаларының бірі. Клиенттің есепшоты, қаражаты, операциялары туралы ақпараттың жария болуы немесе үшінші тұлғаларға берілуі азаматтардың конституциялық құқықтарына тікелей әсер етеді.

 

Ал Halyk Bank жағдайында реттеуші орган нақты қандай заңбұзушылық анықталғанын ашып көрсетпегенімен, жазбаша нұсқама беру фактісінің өзі белгілі бір кемшіліктердің болғанын аңғартады. Қазақстандағы ең ірі қаржы институттарының біріне қатысты мұндай шараның қолданылуы банктердің ішкі бақылау жүйесі мен корпоративтік басқару сапасына қатысты сұрақтарды күшейте түседі.Жалпы Қазақстандағы банк секторына қатысты тағы бір маңызды мәселе – нарықтағы бәсекенің жеткіліксіздігі. Несиелік ресурстардың едәуір бөлігі санаулы ірі банктердің қолында шоғырланған. Мұндай жағдайда клиенттердің таңдау мүмкіндігі шектеледі, ал банктердің қызмет көрсету сапасын арттыруға деген ынтасы төмендеуі ықтимал.

Бұдан бөлек, азаматтар үшін несие алу барған сайын оңайлағанымен, оны өтеу қиындап барады. Елде миллиондаған адам тұтынушылық несиеге тәуелді. Банктер табысын көбейту үшін несие өнімдерін белсенді түрде ұсынғанымен, қарыз алушылардың қаржылық сауаттылығын арттыруға немесе тәуекелдерді түсіндіруге жеткілікті көңіл бөлмейді деген сын жиі айтылады. Қаржы ұйымдарының әлеуметтік жауапкершілігі де өзекті мәселе болып қала береді. Банктер рекордтық пайда жариялаған кезеңде халықтың бір бөлігі қарыз жүктемесінің астында қалып отыр. Мұндай жағдайда қоғам банктерден тек қаржылық тиімділікті ғана емес, ашықтықты, адалдықты және жауапкершілікті талап етеді. Home Credit пен Halyk Bank төңірегіндегі соңғы оқиғалар қаржы секторындағы жүйелі мәселелер туралы ойлануға себеп береді. Егер реттеуші органдар банктерге қатысты шараларды жиілете бастаса, бұл бақылаудың күшейгенін көрсетеді. Ал егер мұндай жағдайлар қайталана берсе, мәселе жекелеген банктерде емес, бүкіл сектордағы корпоративтік мәдениет пен тәуекелдерді басқару жүйесінде болуы мүмкін.

Сондықтан банктер үшін басты міндет – пайда табумен қатар клиенттердің сенімін сақтау. Ал сенім заң талаптарын мүлтіксіз орындау, деректер қауіпсіздігін қамтамасыз ету және қызметтің барынша ашық болуынан басталады.