Пластик бөтелкелерден Паркинсонды емдейтін дәрі жасалып жатыр
Фото: pixabay.comҒалымдар пластик бөтелкелерді Паркинсон ауруын емдеуге арналған дәріге айналдырудың жаңа әдісін ойлап тапты. Бұл үдерісте басты рөлді арнайы өзгертілген бактериялар атқарады.
Пластик бөтелкелер бүгінде экологиялық мәселенің басты символдарының біріне айналды. Олар қоқыс жәшіктерін толтырып қана қоймай, көшелер мен полигондарда үйіліп жатыр. Алайда соңғы жылдары ғалымдар мұндай қалдықтарды тек проблема емес, сонымен қатар құнды шикізат көзі ретінде қарастыра бастады.
Nature Sustainability журналында жарияланған жаңа зерттеуде пластик қалдықтарын бағалы зат – леводопаға (L-DOPA) айналдыру тәсілі ұсынылды. Бұл – Паркинсон ауруын емдеуде кеңінен қолданылатын негізгі дәрілердің бірі.
Леводопаның маңызы қандай?
Паркинсон ауруы – жүйке жүйесінің біртіндеп өршитін дертi. Уақыт өте келе мидағы нейрондар әлсірейді немесе жойылады. Соның салдарынан науқастарда діріл (тремор), бұлшықет қаттылығы және қозғалыстың шектелуі сияқты белгілер пайда болады.
Леводопа – осы ауруды емдеудегі ең маңызды препараттардың бірі. Ол аурудың әртүрлі кезеңдерінде қолданылады. Әдетте бұл зат тирозин аминқышқылынан алынады, ал тирозин бұршақ тұқымдастар мен қызанақ сияқты тағамдардың құрамында кездеседі.
Пластик қалай дәріге айналады?
Бұл жаңа әдісті Эдинбург университетінің ғалымдары әзірлеген. Алдымен полиэтилентерефталаттан (ПЭТ) жасалған пластик бөтелкелер химиялық құрамдас бөліктерге ыдыратылады. Солардың бірі – терефтал қышқылы.
Одан кейін іске генетикалық өзгертілген E. coli бактериясы кіріседі. Ол бірнеше биохимиялық реакцияны іске қосып, нәтижесінде леводопа молекулаларын түзеді.
Зерттеушілердің айтуынша, бұл тәсіл қазіргі өндіріс әдістерімен салыстырғанда экологиялық тұрғыдан әлдеқайда тиімді болуы мүмкін. Себебі ол қазба отын ресурстарын аз қажет етеді және сонымен қатар пластик қалдықтарын қайта өңдеуге мүмкіндік береді.
Технологияның болашағы
Жыл сайын әлемде шамамен 50 миллион тонна ПЭТ-пластик өндіріледі. Сондықтан мұндай технологиялар қоршаған ортаның ластануын азайтып қана қоймай, пайдалы өнімдер алудың тиімді жолы ретінде қарастырылып отыр.
Ғалымдардың пікірінше, бұл – тек бастамасы. Болашақта биотехнологиялар әртүрлі қалдықтарды дәрі-дәрмекке, химиялық заттарға және басқа да қажетті материалдарға айналдыруға жол ашуы мүмкін.
