Қартаюды тежеудің жаңа кілті: ғалымдар тың жаңалық ашты
Фото: freepik.com
«Сенесценция» сөзі парфюм немесе эфир майының атауына ұқсайды. Бір қарағанда, әдемі естілетін бұл сөздің мағынасы әлдеқайда күрделі әрі үрейлі. Сенесценция – жасушалардың бөліну және өсу қабілетін жоғалту процесі. Қарапайым тілмен айтқанда, бұл – жасушалық қартаю. Ол ерте ме, кеш пе, бүкіл ағзаның қызметін әлсіретіп, өмірдің аяқталуына әкеледі.
Дегенмен Корнелл университетінің ветеринарлық медицина колледжінің зерттеушілері бұл процесті баяулатуға, тіпті белгілі бір жағдайда тоқтатуға мүмкіндік бар деп есептейді. Ғалымдардың айтуынша, басты кілт – жасушадан тыс везикулаларда жатыр.
Жасушалар арасындағы «хабаршылар»
Жасушадан тыс везикулалар – мембранамен қапталған микроскопиялық көпіршіктер. Олардың өлшемі 10 микроннан 20 нанометрге дейін жетеді. Жасушалар бұл везикулаларды сыртқы ортаға бөліп шығарып, сол арқылы бір-бірімен ақпарат алмасады.
Journal of Biological Chemistry журналында жарияланған зерттеуде аспирант Шун Эномото жетекшілік еткен топ эмбрионалды дің жасушаларынан алынған везикулалардың басқа жасушаларды тотығу стресінен қорғап, қартаюды бәсеңдететінін дәлелдеді.
Қартаюды іске қосатын механизм
Тотығу стресі жасушада бос радикалдар шамадан тыс көбейіп, антиоксиданттар жетіспеген кезде пайда болады. Мұндай жағдайда жасуша қалыпты қызметін жоғалтып, біртіндеп өле бастайды. Дәл осы сәттен бастап сенесценция үдерісі іске қосылады.
Ал эмбрионалды дің жасушаларынан алынған везикулалар бұл тетікті бұғаттай алады. Эномото бұл құбылысты «жастық энергиясын пайдалану» деп сипаттайды.
Зерттеу нені көрсетті?
Бұған дейін ғалымдар жасушадан тыс везикулалардың дің жасушалардың пайдалы қасиеттерін сақтауға көмектесетінін білген. Сондықтан келесі қадам ретінде олардың зақымданған тіндерді қалпына келтіру қабілеті зерттелді.
Бізді бұл везикулалар тек регенерацияға ғана емес, жасушалық қартаюды баяулатуға немесе мүлде тоқтатуға қауқарлы ма деген сұрақ қызықтырды, – дейді Эномото.
Зерттеушілер тышқандардың эмбрионалды дің жасушаларынан везикулаларды бөліп алып, оларды жүйке, тері, бұлшықет секілді дифференцияланған жасушаларға қосты. Мұндай жасушалар нақты функция атқарады және бөліну мүмкіндігі шектеулі.
Нәтиже таңғаларлық болған: везикулалармен өңделген жасушалар қартаюды толық тоқтатты. Олар өсуін және бөлінуін жалғастырды, ал өңделмеген жасушалар дамуын баяғыда тоқтатқан еді.
Өзгелер тоқтап қалған кезде де өңделген жасушалардың өсіп жатқанын көріп таңғалдық, – дейді зерттеу авторларының бірі Марк Антониак.
Қартаюды тежейтін ақуыз
Тереңірек жүргізілген тәжірибелер әсердің негізгі себебі везикулалардың бетінде орналасқан фибронектин ақуызы екенін көрсетті. Ол тотығу стресінің әсерін әлсірететін ферменттердің бөлінуін іске қосады. Ал бұл – жасушалық қартаюдың басты механизміне тікелей соққы.
Антиэйдж ғылымындағы тағы бір қадам
Бұған дейін «жас қаннан» алынған везикулалардың тышқандардағы қартаюды баяулататыны, сондай-ақ физикалық белсенділіктің ми жасушаларын қорғайтын везикулалардың түзілуін арттыратыны туралы зерттеулер жарияланған еді. Корнелл университетінің бұл жұмысы – антиэйдж ғылымының дамуына жасалған кезекті маңызды қадам.
Ғалымдар бұл бағыттағы зерттеулер болашақта қартаюмен байланысты ауруларды емдеуге және өмір сапасын арттыруға жол ашуы мүмкін екенін жоққа шығармайды.
Бұған дейін ғалымдар қартаюды тежейтін сусын түрін атағаны туралы жазғанбыз. Адамның қартаюы жеделдейтін жас анықталды.
