Денсаулық сақтау министрлігі балаларды медициналық тексеруден өткізу ережелерін жаңартты

Сурет: pexelsҚазақстан Денсаулық сақтау министрі 2026 жылғы 17 тамыздағы бұйрығымен халықтың нысаналы топтарына, соның ішінде мектепке дейінгі және мектеп жасындағы балаларға профилактикалық медициналық тексеру жүргізудің жаңа тәртібін, көлемі мен мерзімділігін бекітті, деп хабарлайды Zakon.kz.
Нысаналы топқа бір айлық баладан бастап 18 жасқа дейінгі балалар жатады.
Бала белгілі бір жасқа жеткен жылы оған тиісті медициналық тексерулер белгіленген тәртіп бойынша жүргізіледі.

БМСК ұйымдары нені қамтамасыз етеді?
Бастапқы медициналық-санитариялық көмек (БМСК) ұйымдары:
мектепке дейінгі және орта білім беру ұйымдарында балаларды профилактикалық медициналық тексеруден өткізуге жағдай жасайды;
тексеру жүргізу үшін бейінді медициналық ұйымдармен сабақтастықты қамтамасыз етеді; балалардың заңды өкілдеріне профилактикалық тексеруден өту қажеттілігі мен шарттары туралы медициналық цифрлық жүйелер (МЦЖ) және мобильді қосымшалар арқылы хабарлайды;
ауылдық елді мекендерде тұратын балаларды тексеру үшін БМСК мамандарының шығу кестесін жасайды; білім беру ұйымдарының аумағында, оның ішінде мектепке дейінгі ұйымдарда балаларды тексеру үшін аумақтық БМСК ұйымы мамандарының бару кестесін жасайды;
профилактикалық тексеру кезінде балаға қатыгездік жасалғаны анықталса, сол күні ішкі істер органдары мен баланың құқықтарын қорғауға жауапты жергілікті атқарушы органдарға хабарлайды;
ауру белгілері немесе симптомдары анықталған жағдайда, сондай-ақ бала немесе оның заңды өкілі шағымданған кезде, әрі қарай тексеру, диагноз қою, динамикалық бақылауға алу және сауықтыру үшін бейінді маманға жолдама береді; профилактикалық тексерулердің нәтижелерін ай сайын талдап, есепті айдан кейінгі айдың 5-іне дейін тиісті мемлекеттік денсаулық сақтау органдарына ақпарат ұсынады.
Мектепке дейінгі және мектеп жасындағы балалардың профилактикалық медициналық тексеруі аумақтық БМСК ұйымдарының мамандары тарапынан білім беру ұйымдарының аумағына барып жүргізіледі.

Медициналық тексеру қалай жүргізіледі?
Профилактикалық медициналық тексеру үш кезеңнен тұрады:
1. Дайындық кезеңі;
2. Профилактикалық медициналық тексеру;
3. Қорытынды кезең.

Дайындық кезеңі
Бұл кезеңді БМСК ұйымының орта медицина қызметкері жүргізеді.
Оған:
келесі жылы профилактикалық тексеруден өтуі тиіс балалардың тізімін жыл сайын қалыптастыру; балалардың заңды өкілдеріне тексерудің қажеттілігі мен шарттары туралы хабарлау;
16 жастан асқан кәмелетке толмағандардан немесе балалардың заңды өкілдерінен медициналық араласуға ерікті ақпараттандырылған келісім алу кіреді.
Балалардың заңды өкілдеріне профилактикалық тексеру туралы ағымдағы жылдың 20 қаңтарына дейін хабарлануы тиіс.

Профилактикалық тексеру кезінде не тексеріледі?
Медициналық тексеру:
дәрігерге дейінгі; білікті; мамандандырылған кезеңдерден тұрады.
Дәрігерге дейінгі кезеңде орта медицина қызметкері:
баланың бойы мен салмағын өлшейді; 5 жастан бастап Кетле индексін есептейді;
6 жасқа дейінгі балалардың дамуын бағалайды; 6 жастан бастап қан қысымын өлшейді; 5 жастан бастап табан жағдайын тексереді;
10, 14, 15 және 16 жастағы балаларға электрокардиографиялық зерттеу жүргізеді;
1 жаста, 2 жас 6 айда, 5, 10, 14 және 16 жаста жалпы қан және зәр талдауын жүргізеді;
1 айдан 18 жасқа дейін пульсоксиметрия жасайды;
тиісті жастағы балаларға ауыз қуысының профилактикалық тексеруіне жолдама береді.
Педиатр қандай тексеру жүргізеді?
Білікті кезеңді педиатр немесе жалпы практика дәрігері жүргізеді.
Бұл кезеңде баланың:
жалпы денсаулық жағдайы;
психофизикалық дамуы;
жыныстық дамуы;
қатыгездік белгілерінің бар-жоғы бағаланады.
Сонымен қатар тері, бас терісі, көздің және ауыз қуысының шырышты қабаттары, лимфа түйіндері, кеуде қуысы, омыртқа, аяқ-қолдар, жүрек-қантамыр жүйесі, тыныс алу, ас қорыту және басқа да ағзалар тексеріледі.
6 жастан бастап есту қабілеті, құлақ, мұрын және тамақ жағдайы бағаланады.
10 жастан бастап жыныстық даму, ал қыздардың репродуктивтік денсаулығы 12, 14 және 16 жаста бағаланады.
Егер қыздарда гинекологиялық ауруға, жыныстық даму немесе гормондық бұзылыстарға күдік туғызатын белгілер анықталса, олар тұрғылықты жері бойынша акушер-гинекологқа жіберіледі.
6 жасқа дейінгі балаларды қандай мамандар тексереді?
Мамандандырылған кезеңде балаларды:
балалар хирургі;
балалар неврологы;
балалар оториноларингологы;
балалар офтальмологы;
балалар стоматологы тексереді.
Егер профилактикалық тексеру барысында диагноз қою мүмкін емес ауру белгілері анықталса, бала педиатр немесе жалпы практика дәрігері арқылы тиісті бейінді маманға жіберіледі.
Тексеру нәтижелері медициналық цифрлық жүйеде автоматты түрде пациенттің цифрлық маршрутын қалыптастырады. Оның ішінде маман консультациясына, зертханалық талдауларға және динамикалық бақылауға арналған жолдамалар да болады.
Балалардың денсаулығы 5 топқа бөлінеді
Тексеру аяқталғаннан кейін педиатр немесе жалпы практика дәрігері баланың денсаулық жағдайын кешенді бағалап, оны мына топтардың біріне жатқызады:
1-топ – дені сау балалар;
2-топ – дені сау, бірақ функционалдық ауытқулары, ауруларға төзімділігі төмен немесе қауіп факторлары бар балалар;
3-топ – созылмалы аурулары компенсация жағдайында, ағзаның функционалдық мүмкіндіктері сақталған балалар;
4-топ – созылмалы аурулары субкомпенсация жағдайындағы, функционалдық мүмкіндіктері төмен балалар;
5-топ – созылмалы аурулары декомпенсация жағдайындағы, функционалдық мүмкіндіктері айтарлықтай төмен балалар.
Дене шынықтыру топтары да анықталады

Баланың денсаулығына қарай дене шынықтыру сабақтарына арналған топ белгіленеді:
I негізгі топ – 1 және 2 денсаулық топтары.Дене шынықтыру жалпы бағдарлама бойынша шектеусіз жүргізіледі;
II дайындық тобы – 3 денсаулық тобы. Дене жүктемесі шектеледі;
III арнайы топ – 4 денсаулық тобы. Дене жүктемесіне шектеу қойылады;
IV босатылған топ – 5 денсаулық тобы. Балаларға емдік дене шынықтыру жүргізіледі.
Тексеру соңында педиатр немесе жалпы практика дәрігері баланың денсаулық тобы, физикалық және жүйке-психикалық дамуы көрсетілген қорытынды жасайды.
Қорытындыда әрі қарай тексерілу, медициналық бақылау, санитариялық-гигиеналық талаптарды сақтау, күн тәртібі, дене тәрбиесі, шынығу, профилактикалық екпелер және аурулардың алдын алу бойынша ұсыныстар беріледі.
15 жастан бастап ұл балалар үшін әскери комиссариатқа қажетті қорытынды мен ұсыныстар да цифрлық жүйелерді интеграциялау арқылы беріледі.
Жаңа бұйрық 2026 жылғы 30 тамыздан бастап күшіне енеді.