Жоғалғандар қайда кетеді?

Сараптама

«Адам жоғалып кетті» деген хабарландыруларды күнделікті лентадан көреміз. Бірақ олардың қайда кеткені, неге кететіні және ең бастысы – олар қайда ізделуі керек екені жайлы сұрақтар көбіне жауапсыз қалады. Бұл – тек полицияның немесе еріктілердің ғана емес, бүкіл қоғамның дерті.
Әлемде 3 минут сайын бір адам хабарсыз кетеді екен. Жылына орта есеппен 2 миллионға жуық адам із-түссіз жоғалады. Ал қазір елімізде 10178 адам іздеуде жүр. Оның ішінде хабар-ошарсыз кеткен 2 098 адам тізімде тұр. Бұл – еліміздегі Құқықтық статис­тика және арнайы есепке алу коми­тетінің дерегі. Жоғалғандардың ішінде үйден кетіп, оралмағандар саны 1 572, автокөлікпен жоғалғандар 73, жұмыстан кеткендер саны 38 адам. Сондай-ақ елде тергеу мен соттан жасырынған 2 378 адам іздестірілуде. Іздеуде жүргендердің басым бөлігі 31 мен 40 жас аралығындағы ер адамдар – 89 пайыз. Оның ішінде алаяқтық – 526, ұрлық 309 және адам өлтіру 143 адам іздестірілуде.Әрбір табылмаған немесе кеш табылған адамның артында жақындарының үрейі мен үміті жатыр. Статистика көрсеткендей, із-түзсіз жоғалу көбінесе қалалық жерлерде жиі тіркеледі, ал жоғалғандардың басым бөлігі – жасөспірімдер мен өз бетінше шешім қабылдай алатын ересектер. Адамдар тек физикалық тұрғыдан емес, әлеуметтік тұрғыда да жоғалады. Қазіргі «цифрлық дәуірде» бәріміз байланыста болғанмен, көпшілігіміз іштей жалғызбыз. Көбіне жоғалу – кенеттен болатын оқиға емес, ол – ұзаққа созылған ішкі дағдарыстың, отбасылық түсініспеушіліктің немесе қоғамға деген реніштің соңғы нүктесі. Адам неге кетеді?Эмоционалдық шаршау. Қазіргі қарбалас өмір ырғағына төтеп бере алмау. Әлеуметтік қысым. Борышкерлік, жұмыссыздық немесе өзін қажетсіз сезіну. Психологиялық аурулар. Депрессия немесе есте сақтау қабілетінің бұзылуы (әсіресе егде жастағы адамдарда). Көбінесе біз жоғалғандарды тау-тастан немесе полицияның бағдарламаларынан іздейміз. Бірақ, сарапшылардың пікірінше, «жоғалғандарды» алдын ала іздеу керек. Олар – бүгін сөйлесуге уақытыңыз болмаған әріптесіңіз, қарттар үйіндегі жалғыз қария немесе көшедегі бейтаныс адам болуы мүмкін. Адамдардың «жоғалуына» жол бермеу үшін біздің қоғамда не жетіспейді? Ең алдымен – назар. Кез келген жоғалу – бұл бір адамның қоғаммен байланысының үзілуі. Бұл байланысты қайта орнату – іздеу тобының ғана емес, біздің әрқайсымыздың қолымыздан келетін дүние.Қазақстандағы «LIDER.KZ», «Vita» сияқты еріктілер ұйымдарының тәжірибесі көрсеткендей, іздеу жұмыстары – бұл тек техникалық операция емес, бұл – уақытпен жарыс. Волонтерлардың айтуынша, адамдар із-түзсіз жоғалуының ең көп тараған себептері мынадай. Жасөспірімдер арасындағы үйдегі немесе мектептегі түсініспеушілік, ата-ананың назарының жетіспеушілігі. Егде жастағы адамдардың денсаулыққа байланысты (есте сақтау қабілетінің төмендеуі) бағыттан адасуы. Ересектердің өмірлік дағдарыстары, қарызға бату немесе кенеттен басталатын «жаңа өмір бастау» идеясы.Еріктілер қандай жағдай болмасын, ауа райына қарамастан іздеуге шығады. Олардың жұмысының ең қиыны – адамды табу емес, оны қайтадан қалыпты өмірге бейімдеу. Олар тек полициямен бірлесіп жұмыс істеп қана қоймай, жоғалған адамның психологиялық жай-күйін де ескереді.«Біз адамды тапқанда, оның көзіндегі қорқыныш пен өзіне деген сенімсіздікті көреміз. Көбісі үйге оралғысы келмейді, себебі олар өздерін ешкімге керек емес деп санайды», – дейді тәжірибелі іздеушілердің бірі.Жақын адамыңыз жоғалып кеткенде бірінші кезекте тұрғылықты жердегі Полиция бөлімшесіне барып, арыз беру қажет. Іздестіру бөлімінің қызметкерлеріне жоғалған адамға қатысты барлық мән-жайды айтасыз немесе «102» қызметіне хабарласыңыз. Аурухана мен мәйітханаға қоңырау шалып, уайымға салынудың қажеті жоқ. Іздестіру қызметі арыз түскеннен кейін қажетті орындарға хабарласып, жоғалған тұлғаны іздеу жұмысын жүргізеді.Отбасындағы психологиялық ахуалды бақылау. Әрбір бала мен қарт адамның «жоғалуы» – үйдегі немесе айналадағы салқындықтың нәтижесі. Көшеде, автобуста немесе саябақта бағыттан адасқан немесе өзіне-өзі күмәнмен қарап тұрған адамды көрсеңіз, немқұрайлы кетпеңіз. «Көмек керек пе?» деген қарапайым сұрақ – өмірді сақтап қалуы мүмкін. Іздеу жарияланған кезде ақпаратты әлеуметтік желіде тарату – бұл да үлкен көмек.ТҮЙІН:Жоғалғандар қайда кетеді? Олар алысқа кетпейді. Олар – көз алдымызда жүрген, бірақ біздің назарымыздан тыс қалған жандар. Статистикадағы 20 мың адам – бұл жай ғана цифр емес, бұл – біздің әрқайсымыздың алдымызда тұрған сынақ. Қоғам ретінде біз адамдарды жоғалтып алмас үшін, ең алдымен, бір-бірімізді байқауды, тыңдауды және құрметтеуді үйренуіміз керек. Себебі, ең қорқыныштысы – адамның жоғалуы емес, оның қоғамда бола тұра «жоққа» айналуы. «Жоғалғандар қайда кетеді?» деген сұраққа жауап іздегенде, біз өз-өзімізге «Айналамдағы адамдардың қазіргі жағдайы қандай?» деген сұрақты қойғанымыз жөн. Бәлкім, біреудің жоғалып кетпеуінің алдын алу – оған бүгін көрсетілген кішкентай ғана жылулық пен назардан басталатын шығар. Жоғалғандар – тылсым әлемге кеткен жоқ. Олар – біздің көзқарасымыздан, мейірімімізден және коммуникациямыздан тыс қалып қойған жандар. Ал жұмыс іздеуге шығып, не өз жолымен кеткендердің құлдыққа түсуі, жылдап көзден тасада қалуы бөлек әңгіме. Ол жайында кейінірек...