Бейтаныс нөмірден қоңырау түсті: коллектор мен алаяқты қалай ажыратамыз
Қазір белгісіз нөмірден қоңырау шалынса, көпшілік бірден күдіктенеді. Әсіресе өзін банк қызметкері немесе коллекторлық агенттік өкілі ретінде таныстырған адам болса, әңгімені аяқтамай-ақ тұтқаны қоя салатындар көбейді. Бұған интернет-алаяқтықтың жиілеп, азаматтардың қаржылық қауіпсіздігіне төнген қауіп себеп.
Коллектор сізге қашан хабарласа алады?
Қазақстан заңнамасына сәйкес коллекторлық агенттік тек борышкермен, оның заңды өкілімен, кепілгерімен немесе қарыз бойынша ортақ жауапты тұлғамен байланысуға құқылы.
Егер сіз несиеге ешқандай қатысы жоқ адам болсаңыз, коллектор сізге тек борышкермен қалай байланысуға болатынын нақтылау үшін ғана қоңырау шала алады. Оның өзі мұндай мүмкіндік несие шартында көрсетілген жағдайда ғана заңды болып саналады.
Ең бастысы – бөтен адамның несиесі үшін сіз жауап бермейсіз. Коллектордың сізден өзгенің қарызын өтеуді талап етуге құқығы жоқ.
Заңгерлердің айтуынша, адамдардың ең үлкен қателігі – ақталуға немесе ұзақ түсіндіруге тырысу.
Ең дұрыс әрекет – қысқа әрі нақты жауап беру:
- «Бұл адамды танымаймын.»
«Маған қайта хабарласпаңыз.»
Осыдан кейін әңгімені тоқтатқан жөн. Егер сіз қоңырау шалмауды талап етсеңіз, коллекторлық агенттік оны орындауға міндетті.
Ал алаяқты қалай тануға болады?
Бүгінде алаяқтар көбіне банк немесе мемлекеттік орган қызметкері болып хабарласады. Оларды бірнеше белгі арқылы ажыратуға болады.
Біріншіден, олар адамды асықтырып, қорқытады. «Шотыңыздан дәл қазір ақша шешіліп жатыр», «Атыңызға несие рәсімделді», «Жедел әрекет етпесеңіз, барлық қаражатыңыздан айырыласыз» деген сөздерді жиі қолданады.
Екіншіден, құпия ақпаратты сұрайды. Егер сізден банк картасының нөмірі, CVV-код, SMS арқылы келген бір реттік код, интернет-банкингтің құпиясөзі немесе басқа жеке деректер талап етілсе, әңгімені бірден тоқтатыңыз. Банктер мұндай мәліметтерді телефон арқылы ешқашан сұрамайды.
Үшіншіден, ақшаны «қауіпсіз шотқа» аударуды ұсынады. Бұл – алаяқтардың ең көп қолданатын тәсілдерінің бірі. Банктерде «қауіпсіз шот» деген ұғым жоқ.
Төртіншіден, телефонға AnyDesk, TeamViewer сияқты қашықтан басқару бағдарламаларын орнатуды сұрауы мүмкін. Мұндай жағдайда байланысқа бірден нүкте қойған дұрыс.
«Иә» деп жауап беру қауіпті
Заң тұрғысынан алғанда, телефон арқылы айтылған «иә» сөзі бөтен адамның қарызын мойындағаныңызды білдірмейді. Бірақ алаяқтар мұндай дауыстық жазбаларды әртүрлі схемаларда пайдалануы мүмкін. Сондықтан белгісіз адамдармен ұзақ сөйлеспей, қажетсіз сұрақтарға жауап бермеген жөн.
Егер сіз несиеге қатысыңыз жоқ екенін айтып, енді хабарласпауын талап еткеніңізге қарамастан қоңыраулар жалғаса берсе, олардың күні мен уақытын тіркеп, қажет болса әңгімені жазып алыңыз. Бұл заңсыз қысымға қатысты шағым түсірген кезде дәлел бола алады.
Өзіңізді қорғаудың қарапайым ережелері
- Белгісіз адамдарға жеке және банктік мәліметтеріңізді айтпаңыз.
- SMS-кодтар мен банк қосымшасының құпиясөзін ешкімге бермеңіз.
- «Қауіпсіз шотқа» ақша аудармаңыз.
- Телефонға қашықтан басқару бағдарламаларын орнатпаңыз.
- Егер несиеге қатысыңыз болмаса, бөтен адамның қарызы үшін жауапкершілікті мойындамаңыз.
- Күмән туындаса, қоңырауды тоқтатып, банкке немесе ұйымның ресми байланыс орталығына өзіңіз қайта хабарласыңыз.
Бүгінде қаржылық алаяқтықтың түрі көбейгенімен, заң азаматтарды қорғайды. Ең бастысы – үрейге бой алдырмай, жеке деректеріңізді жария етпеу және өз құқықтарыңызды білу. Сонда бөтен адамның қарызы да, телефон алаяқтарының айласы да сізге қауіп төндірмейді.
